Şema Terapi nedir ve kimler için gereklidir?

“Romantik ilişkilerimi sürdürmek benim için çok zor oluyor. Çok iyi başlıyor, sonra bir anda benim için değerini kaybediyor.”

“Aslında her şey yolunda gibi ama nedenini bilmediğim bir mutsuzluk içindeyim, bir türlü geçmiyor.”

“Bir süredir ilaç tedavisi alıyorum. Kaygım, depresyonum geçti ama boşluk hissi asla ortadan kalkmıyor.”

“Sürekli karşıma kötü insanlar çıkıyor.”

“Kimse beni anlamıyor.”

“İşimde gayet iyiyim. Ama akşam olup eve gelince tamamen yalnız olduğumu fark ediyorum.

Herkes mutlu bir ben mutsuzum gibi hissediyorum.”

“Herkes sürekli iyi ve başarılı olmamı bekliyor, ama ben de insanım. Bunu onlara anlatamıyorum”

 

Bu cümleler az çok tanıdık geldi mi?

Tekrar tekrar devam eden sorunlar, boşluk hissi, bir türlü kendi gibi hissedememe, onay alamama, mutsuzluk… Her şeyin bir anda anlamsızlaşması…

 

Şema Terapi tam da bu sorunları çözmek için oluşturulmuş bir yöntemdir.Şema terapi, bilişsel davranışçı terapi (BDT), psikanaliz, bağlanma teorisi ve duygu odaklı terapi unsurlarını birleştiren daha yeni bir terapi türüdür ekseriyetle diğer tedavi seçeneklerine yanıt vermeyen  ya da “iyileşmez” denilen ruhsal sorunların tedavi etmeyi amaçlayan bütünleştirici bir yaklaşımdır. Şemalarınız, yaşam boyunca sizi etkileyebilir ve ele alınmadığı takdirde sorunlu başa çıkma yöntemlerine ve davranışlara sebep olur. Deneyimli bir terapist ile çalıştığınızda ise problemler çözüme kavuşabilir.

 

Şemalar, bazı insanların çocukken duygusal ihtiyaçları karşılanmadığında geliştirdiği yararsız kalıplardır.Diğer terapi ekollerinden farklı olarak karşılanmamış ihtiyaçlara ve bunların ömür boyu süren etkilerine odaklanan şema terapi bunu yaparken de motamod bir yaklaşım yerine merhametli, kapsayıcı, empatik bir yaklaşım benimser. Belki de bu terapiyi bu kadar etkili kılan ama bir yandan da uygulama konusunda terapistleri en çok zorlayan kısmı budur diyebiliriz.

 

Bir insanın temel ihtiyaçları nelerdir?

Şemaların gelişimindeki en büyük faktörlerden biri, çocukken temel duygusal ihtiyaçlarınızın yeterince karşılanmamasıdır. Bu temel ihtiyaçlar şunları içerir:

Güvenlik duygusu ve başkalarına güvenli bir şekilde bağlanma

Öz kimlik ve özerklik duygusu

Nasıl hissettiğinizi ifade etme ve başkalarından neye ihtiyacınız olduğunu sorma özgürlüğü

Oynama ve spontan olma yeteneği

Güvenli, yaşa uygun sınırlar ve sınırlar

 

Peki ne olur da bu ihtiyaçlar sorun haline gelir?

Karşılanmayan ihtiyaçlar. Bu, bakıcılardan sevgi görmediğinizde veya diğer temel duygusal ihtiyaçlarınızı karşılayamadığınızda olabilir.

Travmatizasyon veya mağduriyet. Bu, istismar, travma veya benzeri bir sıkıntı yaşadığınızda bir durumu tanımlar.

Aşırı hoşgörü veya limit eksikliği: Bu durumda, ebeveynleriniz aşırı korumacı veya aşırı ilgili olabilir. Sizin için uygun sınırlar koymamış olabilirler.

Seçici tanımlama ve içselleştirme: Bu, ebeveynlerinizin bazı tutum ve davranışlarını özümseme şeklinize atıfta bulunur. Bunlardan bazılarıyla özdeşleşebilir ve diğerlerini içselleştirebilirsiniz. Bazıları şemalar halinde gelişebilir, diğerleri ise başa çıkma yöntemleri olarak da adlandırılan modlara dönüşebilir.

Bir kez bir şema geliştirdiğinizde, duygusal sıkıntıyı önlemek için bilinçsizce düşüncelerinizi ve eylemlerinizi etkileyebilir. Bu kulağa faydalı gibi gelse de şemaların yarattığı başa çıkma yöntemleri genellikle sağlıksız veya zararlıdır.

Şemalar ne tür başa çıkma tarzları yaratır?

Şema terapide, şemalara tepkileriniz başa çıkma stilleri olarak bilinir. Bunlar düşünce, duygu veya davranışları içerebilir. Belli bir şemanın sonucu olarak yaşanan acı verici ve bunaltıcı duygulardan kaçınmanın bir yolu olarak gelişirler. Başa çıkma tarzları, hayatta kalmak için bir araç sağladıkları için çocuklukta yardımcı olabilir. Ancak yetişkinlikte şemaları güçlendirebilirler. Hangi şemaların belirli başa çıkma tarzlarına yol açtığına dair kesin kurallar yoktur. Başa çıkma tarzınız, genel mizacınıza veya hatta ebeveynlerinizden öğrendiğiniz başa çıkma tarzlarına dayanabilir. Onlar da kişiden kişiye değişir. İki kişi aynı şemaya aynı stil ile çok farklı şekillerde tepki verebilir. Benzer şekilde, aynı şemaya sahip iki kişi de iki ayrı stil ile yanıt verebilir.

Hala aynı şema ile uğraşıyor olsanız da kendi başa çıkma tarzınız da zamanla değişebilir.

 

Üç ana başa çıkma stili, savaş ya da kaç ya da donma tepkisi ile gevşek bir şekilde ilişkilidir:

Teslim: Bu, bir şemayı kabul etmeyi ve ona vermeyi içerir. Genellikle şema modelini güçlendiren veya devam ettiren davranışlarla sonuçlanır.Örneğin, çocukken duygusal ihmal sonucu oluşan bir şemaya teslim olursanız, daha sonra kendinizi duygusal ihmal içeren bir ilişkinin içinde bulabilirsiniz.

Kaçınma: Bu, şemayı tetiklemeden yaşamaya çalışmayı içerir. Onu tetikleyebilecek veya kendinizi savunmasız hissetmenize neden olabilecek faaliyetlerden veya durumlardan kaçınabilirsiniz.Şemanızdan kaçınmak, sizi madde kullanımına, riskli veya zorlayıcı davranışlara ve dikkatinizi dağıtan diğer davranışlara daha yatkın hale getirebilir.

Aşırı telafi: Bu, şemaya tam bir muhalefet içinde hareket ederek bir şemayla savaşmaya çalışmayı içerir. Bu, bir şemaya sağlıklı bir yanıt gibi görünebilir, ancak aşırı telafi genellikle çok ileri gider.Genellikle saldırgan, talepkar, duyarsız veya bir şekilde aşırı görünen eylemlere veya davranışlara yol açar. Bu, başkalarıyla olan ilişkilerinizi olumsuz etkileyebilir.

 

Şema modları nelerdir?

Şema terapide mod, hem mevcut duygusal durumunuzu hem de onunla nasıl başa çıktığınızı içeren geçici bir zihniyettir. Başka bir deyişle, modunuz aktif şemalar ve başa çıkma stillerinin bir birleşimidir. Modlar yararlı (uyarlanabilir) veya yararsız (uyumsuz) olabilir.

Şema modları, terapistlerin şemaları birlikte gruplandırmasına yardımcı olur, böylece onları bireysel özelliklerden ziyade tek bir zihin durumu olarak ele alabilirler. Şema modları dört kategoriye ayrılır:

Çocuk modları, çocuksu duygu ve davranışlarla karakterize edilir. İşlevsiz başa çıkma modları, duygusal sıkıntıyı önlemek için kullanılır, ancak sonunda şemayı pekiştirir. İşlevsiz ebeveyn modları, kritik, talepkar veya sert ebeveyn seslerinin içselleştirilmesidir.

Sağlıklı yetişkin modu, sağlıklı, işlevsel benliğinizi temsil eder. Bu mod, limitler belirleyerek ve diğer modların etkilerine karşı koyarak diğer modları düzenlemeye yardımcı olabilir.

Şema terapinin amaçları nelerdir?

İyi geliştirilmiş sağlıklı bir yetişkin modu, diğer modları iyileştirmeye ve düzenlemeye yardımcı olabilir ve etkilerinin altında ezilmenizi önlemeye yardımcı olabilir.

*Bu notta, terapistinizle olan ilişkinizin şema terapinin önemli bir parçası olduğunu unutmayın. Şema terapide kullanılan tekniklerin çoğunda ortaya çıkan iki önemli kavram vardır. Terapistinizin yanında kendinizi güvende ve rahat hissettiğinizde her ikisi de en iyi sonucu verir: Empatik yüzleşme ve sınırlı yeniden ebeveynlik

 

Özetle;

  1. Dönüp dönüp aynı sorunu yaşıyor olmak şemalarımızın ürünüdür.
  2. Çocuklukta karşılanmamış ihtiyaçlar şemaların kökenini oluşturur.
  3. Şema Terapi ile bu şemaların etkisinden kurtulmak mümkündür.
TOP